De werkgroep Militair Hospitaal zal steeds voor de bewoners blijven ijveren om een brede communicatie en participatie op te zetten betreffende de 'open projectontwikkeling' voor het gebied. Naast de lezingen, de reactiemomenten en wandelingen van het afgelopen jaar waar de bewoners hun gedachten en ideeën hebben vertaald, onderneemt de werkgroep nieuwe stappen om het draagvlak voor dit project verder uit te bouwen. We houden u via onze website en de wijkkrant (zie telkens rubriek Militair Hospitaal Courant) op de hoogte!




-> Communicatie: een draagvlak naar de bewoners

Inleiding

Het hierna beschreven communicatieproces schetst de stappen die de werkgroep Militair Hospitaal heeft ondernomen rond het erfgoed van het militair hospitaal. Het betreft de periode begin 2001 tot eind 2003.
Dit project heeft als doel enerzijds de bewoners uit de wijk actief te betrekken bij de ideevorming en uitwerking en anderzijds het brede publiek te informeren in het algemeen.
Dit document is een momentopname in de continue beschrijving van de communicatie en participatie met de bewoners en maatschappelijke groepen en de stappen die de Werkgroep MHA+ onderneemt om dit project bekend te maken naar een ruim publiek. De beginfase van het project is een leerproces geweest voor de werkgroep, de vele bewoners en alle vrijwilligers die aan dit project hebben meegewerkt en nog steeds meewerken. De steun die de partners hebben gegeven aan dit vrijwilligersinitiatief van bewoners maakten het mogelijk een werkgroep uit te bouwen die een stem met betekenis is geworden binnen de stad.


Doelstelling

De werkgroep Militair Hospitaal (MHA+) wil een voorstel uitwerken omtrent de stedenbouwkundige invulling (gewenste ontwikkeling van de site volgens bewoners), op een duurzame wijze (agenda 21), met het unieke erfgoed van het militair hospitaal als basis. De communicatie vormt het kader waarin dit projectvoorstel naar het brede publiek wordt uitgedragen. Hierdoor ontstaat een breed draagvlak voor een onderwerp dat sterk leeft binnen de lokale leefgemeenschap.
In latere fase zal de stad gevraagd worden om tot een 'open' project-ontwikkeling van de site over te gaan. Hiervoor moet een stuurgroep opgericht worden waar beleidsmakers en administratie, de ontwerpers en bewoners samen een masterplan ontwerpen voor de toekomstige invulling van het Militair Hospitaal/ Arsenaal.
Dit masterplan kan het basisdocument zijn voor de projectontwikkelaar die eventueel via een (beperkte) wedstrijd wordt aangeduid.


Taakstelling

Met het budget van de Cera foundation zal de werkgroep MHA+ een bundel uitgeven die het verhaal schetst van het militair hospitaal en het arsenaal. Dit verhaal beschrijft het verleden, het heden, en de toekomst voor dit oude ziekenhuiscomplex.
Een ander luik beschrijft het onderliggende communicatie-proces en de verwachtingen die de bewoners hebben omtrent de projectontwikkeling van het militair hospitaal.


Organisatie

Volgende zijn door de initiatiefnemers opgezet om een breed platform te creëren :

• Oprichten van een werkgroep die tot doel heeft te communiceren, het project uit te werken en zich in te zetten voor het erfgoed van het militair hospitaal (werkgroep militair hospitaal MHA+, januari 2001). Deze werkgroep kan in latere fase verruimd worden op initiatief van de stad voor de 'open' projectontwikkeling.
  
  
• Opstellen van een visietekst (gebaseerd en verruimd op een tekst van Jempie Ertzinger, buurtcomité 'Groene Kazerne') die de krachtlijnen vastlegt voor de nieuwe ontwikkeling van het militair hospitaal. Deze tekst werd voorgelegd aan de betrokken buurtcomités uit de wijk met de vraag voor ondertekening (februari 2001). Ook het District Antwerpen heeft, op de vraag van de werkgroep, de punten uit de platformtekst opgenomen in een ditrictsbesluit dat als advies gebruikt werd naar het college. Het district wenst het MH te ontwikkelen volgens de krijtlijnen geschetst in deze tekst.
  
  
• Strategische communicatie naar de beleidsmakers om het standpunt over het MH van de bewoners kenbaar te maken.
  
  
• Het wijkcomité Haringrode, waarvan het militair hospitaal in het werkgebied ligt en waar verschillende buurtcomités op regelmatige basis aanwezig zijn, als rechtsstreeks kanaal aanwenden voor stand van zaken MH. Ook zal het wijkcomité, indien nodig, de werkgroep ondersteunen met het officieel aankaarten van problemen en het beantwoorden van vragen uit de buurt ( bvb. sanering MH).

Planning

Om de krachten te bundelen had de werkgroep de opdracht om tegen eind 2000 :

• partners zoeken en betrekken in het project
• voorbereiden projectbrochure
• verzamelen informatie en verwerking
• draaiboek (werkplanning)

begin 2001 :

• het project in beeld brengen, verhalen
• presenteren project (brochure, tentoonstelling, wandelingen)
• organisatie wijkparlement
  

Deze oorspronkelijke planning diende op meerdere vlakken herzien te worden. Dit na de opstart van het informatieproces en in kaart brengen van de problematiek betreffende het erfgoed Militair Hospitaal. Volgende aspecten hebben de werkgroep doen inzien dat een projectstudie en het uitdragen van het project op korte termijn, zoals hierboven geschetst, niet haalbaar was om volgende redenen :

• De complexiteit van de opdracht na analyse van de informatie (eigendomsstructuur -stad is geen eigenaar, de vervuiling, de verkrotting,enz.) noodzaakte tot een verbreding van het werkterrein.
  
  
• Het ontbreken van enige kennis over het gebied en het erfgoed onder de bewoners alsook bij de stad en Vlaamse gemeenschap.
  
  
• Het Militair Hospitaal beschermd te krijgen (opstellen dossier, forum in de vlaamse pers omtrent de bescherming- voor en tegenstanders).
  
  
• Het compleet ontbreken van bestaande informatiebronnen (geschiedenis, kaartmateriaal, fotomateriaal, enz.) waardoor de werkgroep zelf gestart is met een archief.
  
  
• De beperkte aandacht die de gebouwen krijgen door de bevoegde instanties waardoor de werkgroep als 'waakhond' is gaan optreden.
  
  
• Het samenbrengen van bewoners en als één groep naar buiten treden is niet evident : de wijkbewoners hebben geen traditie (in vergelijking met andere comités- bvb. Stuurgroep Sint- Andries die reeds lang actief is) ontwikkeld om als één groep op te treden waardoor de Werkgroep Militair Hospitaal zeer veel aandacht dient te besteden aan groepsvorming. Ook het ontbreken van een positieve ingesteldheid bij enkele groepen en sommige individuen die het project ondersteunen zorgt voor extra inzet bij de werkgroep.

Meer werk dus voor de werkgroep : het vergaren van informatie betrof uiteindelijk een onderzoeksopdracht (soms zelfs een missietocht) in plaats van het louter verzamelen ervan en beschrijven. Veel tijd ging dan ook naar:

• Het samenstellen van de historiek (er is bijna geen letter beschreven in geschiedkundige literatuur over het militair hospitaal).
  
  
• Het opzoeken van plannen en kaarten (militaire overheid bezit geen enkele info), mensen opzoeken met informatie over het hospitaal.
  
  
• Eigenhandig fotomateriaal creëren (geen beschikbaar beeldmateriaal).
  
  
• Het in kaart brengen van het erfgoed, archief aanleggen, betrekken van instanties beleid en organisaties voor steun bescherming.
  
  
• Een dossier samenstellen voor de bescherming van de site
  
  
• Communicatie op alle vlakken : betrokkenheid van de bewoners, een draagvlak creëren voor het project, het militair hospitaal bekendmaken, enz...
  
  
• Het negativisme bannen uit de geesten van de mensen en betrokkenen.

Uit de vele contacten met buurtbewoners en beleidsmakers leidt de werkgroep af dat een grote interesse bestaat voor het militair hospitaal onder de bewoners maar dat de kennis over de site ontbreekt. Men heeft geen beeld omtrent de fysieke toestand van het erfgoed .
Om hieraan te verhelpen besliste de werkgroep om op twee sporen te werken :

1. Opzetten van een informatieronde ( forum creëren) naar betrokken actoren en bewoners o.a. aan de hand van een korte visietekst (ondertekend door verschillende buurtcomités) omtrent de ontwikkeling van de site, voordrachten houden en wandelingen houden.
   
   
2. Een bundel samenstellen, naar analogie van een project uitgewerkt door de stuurgroep Sint-Andries (bewonersgroep uit de oude stad die rond het Sint-Andriesplein een project hebben opgestart en door uitgave van een bundel hun project hebben kenbaar gemaakt naar de stad en een breed publiek).
   Dit medium heeft volgende positieve aspecten :
   - Realiseerbaar met beperkt budget.
   - Degelijke en ruime informatie die op een begrijpbare manier een verhaal kan
     schetsen.
   - Meeneembaar, om regelmatig in te lezen en voor een plaatsje in de persoonlijke
     bibliotheek.
   - Informatiebron voor beleidsmakers.
   - Vertaalt de doelstellingen van de bewoners en kan steeds aangevuld en
     gereproduceerd worden in functie van het uitdragen van de wensen en behoeften van
     de bewoners.

Midden 2001 heeft het wijkcomité Haringrode (op aansturen van de Werkgroep) de vraag gesteld aan de stad Antwerpen om te onderzoeken of het Stedelijk Wijkoverleg in haar wijk kan opgestart worden. Het Stedelijk wijkoverleg zorgt voor informatiedoorstroming van beleid naar bewoners en omgekeerd. Op de bijeenkomsten georganiseerd door het wijkoverleg kunnen bewoners terecht met hun vragen en informatie die zij wensen bekend te maken.

Dit resulteerde in 2002 tot het opstarten van het wijkoverleg Haringrode- Zurenborg.
Het Stedelijk Wijkoverleg heeft tot doel een programma met activiteiten en projecten vast te leggen voor de komende jaren om de leefkwaliteit binnen de wijk op te trekken. Om de knelpunten in de wijk te kennen werd een thema-avond georganiseerd met een vragenronde. Het wijkcomité Haringrode heeft aan deze enquête inhoudelijk meegewerkt. Dit resulteerde in enkele themavragen rond het Militair Hospitaal die werden opgenomen in de bevraging.
Daarnaast werd, mede op vraag van het wijkcomité, een informatieavond ingelegd die duidelijkheid zou verschaffen omtrent de vervuiling op de site en hoe de stad de sanering zou aanpakken (zie ook bijlage Stedelijk Wijkoverleg).

Deze voordrachtnamiddag heeft bijzonder veel bijval gekend bij de bewoners en comités en zal door de Werkgroep MHA+ op regelmatige basis georganiseerd worden. Om dit waar te kunnen maken werden projectsubsidies verkregen bij het Contactforum voor erfgoedverenigingen (VCM) om een digitale presentatie samen te stellen (zie ook verder).



Planning

De werkgroep MHA+ stelde een planning op voor een langere periode.
Het jaar 2001en een deel van 2002 wordt enerzijds beschouwd als een jaar van informatie bijeenzoeken en verschaffen en anderzijds een periode voor het bundelen van krachten en een draagvlak te creëren voor het project.
Daarnaast werkt de werkgroep verder aan de bundel met projectvoorstel. De doelstelling was eind 2002, begin 2003 voor de uitgave van de bundel en het organiseren van een tentoonstelling.
Door de mogelijke bescherming van de site en de tegenkanting vanuit de stad heeft de werkgroep zich midden 2003 geconcentreerd op de bescherming van het erfgoed. Het verschijnen van de bundel is daardoor verschoven en wordt rondverspreid vanaf eind januari 2004 .
Het voorbereidend werk en het bundelen van krachten in 2002 stelde de werkgroep Militair Hospitaal in staat om in 2003 ten volle de kaart te trekken voor het verenigen van bewonersgroepen en een breed publiek te informeren en laten participeren in het projectvoorstel van stedenbouwkundigen en architecten. Het creëren van een draagvlak voor dit project gebeurde rechtsstreeks naar de bewoners. Dit leidde reeds tot een aantal voordrachten, lezingen en wandelingen voor een ruim publiek ( +/- 500 mensen op 3 avonden) op de site en de nodige persaandacht. Door het succes van deze voordrachten gaat de werkgroep in 2004, dankzij de middelen van de VCM ( Projectoproep 20x1250), een digitale wandeling samenstellen en dit beeldmateriaal gebruiken voor haar lezingen. Zo verkort de werkgroep de duurtijd van de lezing en kan er toch meer informatie verspreid worden.
Midden 2004 zal eveneens een stand van zaken opgemaakt worden betreffende een mogelijk onderzoek, verricht door de Wetenschapswinkel (UA, VUB) naar natuur in de stad en de meerwaarde naar de lokale woonomgeving en het aantrekken van nieuwe bewoners.



Projectsubsidies

Bij de Cera foundation heeft de werkgroep een projectsubsidie verkregen (mei 2002) voor hun campagne 'samen investeren in welvaart en welzijn' in het domein kunst en cultuur. Het betreft 1000 euro die zal aangewend worden voor de bundel en/of de tentoonstelling. De opzet is het verenigen van mensen en bewoners rond een inhoudelijk project. De werkgroep heeft een voorstel ingediend om een projectvoorstel uit te werken rond het militair hospitaal gedragen door bewoners uit de wijk. Met het bundelen van de krachten rond een projectvoorstel is het mogelijk als één stem op te treden naar de stad en dit op een opbouwende manier.

Specifiek voor het houden van voordrachten en lezingen heeft de werkgroep MHA+ (juni 2003) een project ingediend bij de VCM (contactforum voor erfgoedverenigingen van de Vlaamse overheid) voor Buurt-in-zicht 20x1250 euro en hiervoor projectsubsidies ontvangen (1250 euro).
Het project omvat een digitale voordracht en een grafische visualisatie van het project met beelden. Zo kan de werkgroep op iedere moment en op éénvoudige aanvraag een uiteenzetting geven over de ontsluiting van het erfgoed van het MH. De middelen zullen beschikbaar zijn vanaf januari 2004.



Rondleidingen politieke fracties stad Antwerpen

Om de democratische beleidsmakers en het politieke middenveld te bereiken organiseerde de Werkgroep Militair Hospitaal een geleide wandeling. Vanwege de beperkte tijd en agenda opteerde de werkgroep om een wandeling te organiseren per politieke fractie. Zo kunnen per wandeling de fractieleden van een partij die zetelen in het college, de gemeenteraad, het districtsbureau, de districtsraad en de politieke leden werkzaam in of voor de stad in één keer bereikt worden.
Alle democratische fracties zijn ingegaan op de uitnodiging, uitgezonderd de VLD.
Dit leidde tot een agendapunt op de districtsraad en het bureau van Antwerpen met de goedkeuring van de visietekst neergeschreven door de bewoners. Tijdens de behandeling van de agenda over het Militair Hospitaal was een delegatie van de werkgroep en het wijkcomité Haringrode aanwezig.